Bajkoterapia

Czasami łatwiej jest przekazać dziecku jakieś ważne informacje poprzez opowiadanie mu bajek. Dzieciństwo to nie tylko zabawy i beztroska, dorośli mają tendencje do bagatelizowania emocji i problemów dziecka. Zdarza się, że dziecko dźwiga problem ponad swoje siły. Bo kto nie pamięta lęków z dzieciństwa? Dzieci przeżywają wiele stresów związanych z tym, co poznają, czego się uczą i czego nie znają (np. pierwszy dzień w szkole, pierwsza uwaga w dzienniczku). Lęki mogą pochodzić z wyobraźni dziecka lub być efektem niezaspokojonych potrzeb, a dzieci rzadko potrafią poprosić o pomoc. Bajki pozwalają wyzwolić skrywane emocje i rozpoznać problemy dziecka i zachować większy spokój w danej sytuacji. Mogą dawać nadzieję na lepsze jutro. Bajki rozwijają ponadto wyobraźnię i kreatywność dziecka, poszerzają zasób wiedzy na temat otaczającego świata, pogłębiają zainteresowania. Najlepszymi adresatami bajek terapeutycznych są dzieci w wieku od 4 do 9 lat. W wieku 4 lat bowiem zaczyna się kształtować teoria umysłu – zdolność do rozumienia tego, co myślą i czują inni ludzie. Bajki kształtują tę umiejętność w dziecku poprzez posługiwanie się różnego rodzaju wizualizacje, metafory, modelowanie, odwrażliwienie, naśladowanie, asymilowanie. Wybór baśni oraz postaci, jaka najbardziej podoba się dziecku, może  mówić o nieuświadomionych problemach dziecka.

Bajkoterapia jest stosowana również w pracy terapeutycznej z osobami dotkniętymi zaburzeniami psychicznymi, uzależnionymi, będącymi w trudnych sytuacjach życiowych czy po traumatycznych wydarzeniach, niepełnosprawnymi nieradzącymi sobie w codziennych sytuacjach.

Jakie cechy powinna mieć bajka?

- postacie (zwierzęta, rośliny i inne) występujące w bajce mają cechy ludzkie;

- pojawiają się metafory;

- brak konkretnego miejsca i czasu akcji;

- bajka pomaga odbiorcy odnaleźć się w wyimaginowanym świecie;

- pomaga radzić sobie z emocjami, lękami, stresem;

- posiada przejrzystą aksjologię – dobro zawsze zwycięża;

- zakończenie jest pozytywne.

Istnieje kilka rodzajów bajek:

- relaksacyjne – mają na celu uspokojenie dziecka i poszerzają wyobraźnię. Przeważnie składają się z trzech części: pierwsza wpływa kojąco, druga wprowadza w stan zrelaksowania, w trzeciej pojawia się emocja mająca na nowo rozbudzić dziecko. Wydarzenia są osadzone w dobrze znanym i bezpiecznym miejscu, bohater bajki doświadcza to, co się dzieje, wszystkimi dostępnymi sobie zmysłami.

- psychoedukacyjne  - mają minimalizować napięcie związane z dniem codziennym i wyobrażeniami na temat świata. Pozwalają na zmiany w życiu dziecka. Bohater bajki przeżywa podobne do dziecka emocje i pomaga mu znaleźć rozwiązanie swoich trudności.

- psychoterapeutyczne – przekazują wiedzę o sposobach radzenia sobie w trudnych sytuacjach, a także mogą rekompensować braki w zaspokajaniu podstawowych potrzeb. Przedstawiony sukces powoduje, że dziecko wierzy w to, że można wyjść z różnych sytuacji i odczuwany przez nie lęk obniża się.

Jakie zasady powinna spełniać bajka terapeutyczna?

- sytuacje są rozgrywane w miejscach, które są znane dziecku i które są dla niego bezpieczne;

- bohaterem jest postać, z którą dziecko może się identyfikować;

- temat bajki odnosi się do tego, co ono aktualnie przeżywa, czego się boi czy co wzbudza w nim lęk, dzięki czemu dziecko może zacząć rozumieć, skąd się biorą emocje;

- bajka terapeutyczna powinna poruszać i rozwiązywać tylko jeden problem;

- pozostali bohaterowie pełnią funkcję wsparcia, pomagają nazwać emocje, które są przeżywane, a później też poradzić sobie z nimi, co często przyczynia się do sukcesu dziecka;

- istotne jest powtarzanie w treści elementów lękotwórczych, takie działania mogą pomóc w oswajaniu się dziecka ze swoimi emocjami oraz uwalniania lęku;

- ważne jest też łączenie nieprzyjemnych bodźców z przyjemnymi emocjami, co minimalizuje lęk wyobrażeniowy i w konsekwencji także lęk w realnej sytuacji;

- zakończenie, które będzie korzystne dla bohatera bądź szczęśliwe.

Przykłady znanych bajek terapeutycznych:

1. Hans Christian Andersen "Brzydkie kaczątko" - brak akceptacji dla odmienności;

2. Hans Christian Andersen – „Księżniczka na ziarnku grochu” – prawda w życiu, kłamstwo;      3. Hans Christian Andersen - „Igła do cerowania” – poczucie własnej wartości;

4. Jakub i Wilhelm Grimm "Kopciuszek" - rywalizacja rodzeństwa, brak miłości i uznania wobec dziecka; 

5. Jakub i Wilhelm Grimm "Jaś i Małgosia" - lęk przed porzuceniem;

6. Charles Perrault "Kot w butach" - złe relacje między rodzeństwem.

 

Bibliografia:

Bajkoterapia w bibliotece , Dodatek do poradnika bibliotekarza pod red. Jadwigi Chruścińskiej i Doroty Grabowskiej, 1/2015, Wydawnictwo SPB, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego