BODY IMAGE

Jak bardzo wyobrażenie i przekonanie o własnym wyglądzie (body image) ma wpływ na życie młodego człowieka?

Kształtowanie się body image wiąże się z dojrzewaniem centralnego układu nerwowego. Prawdopodobnie rozpoczyna się już w okresie prenatalnym rozwoju człowieka, kiedy dziecko odbiera różne bodźca z zewnątrz poprzez doznania proprioreceptorów w mięśniach i stawach. Początkowo, body image zależy od zaspokojenia podstawowych potrzeb człowieka, jest uogólniony, jednak wraz z rozwojem emocjonalności i świadomości człowieka, zaczyna być bardziej skomplikowany i wymagający większej dbałości.

Obraz ciała definiowany jest jako rysunek ciała sformułowany w umyśle, który pojawia się jako symbol własnego ciała dla danej jednostki. Człowiek przyjmuje wobec niego określoną postawę, przeżywa określone emocje, doświadcza go w różny sposób. Obraz ten obejmuje takie elementy jak świadomość ciała, granice ciała (oddzielenie własnej osoby od otoczenia) oraz stosunek do ciała (własnego) (Bielefeld, za: Talarczyk, Nowakowska, 2013). Obraz ciała stanowi element obrazu samego siebie.

Istnieją dwa konstrukty teoretyczne, które opisują Body image:

- body percept jest wewnętrznym, wzrokowym poglądem na własne ciało, na jego wygląd i kształt. Może być adekwatny bądź nieadekwatny względem rzeczywistego;

- body concept to z kolei jest postawą wobec ciała, mówi o emocjach i przekonaniach jednostki wobec jej własnego ciała oraz poziomie zadowolenia z niego. Może być pozytywny i negatywny.

W kształtowaniu Ja cielesnego istotna jest wczesnodziecięca relacja dziecka z matką. W pierwszych trzech latach życia, dziecko uczy się rozumieć przestrzeń i rozpoznawać swoje znaczenie w świecie. Na tym etapie -  tzw. etapie indywiduacji/ separacji, matka zwraca uwagę na potrzeby dziecka i realizuje je. Pozwala mu na eksplorowanie i doświadczanie otoczenia, ponieważ dziecko w tym okresie jeszcze nie rozumie słów i może uczyć się jedynie na własnych przeżyciach. Dotyk i pierwsze wrażenia sensoryczne umożliwiają skrystalizowanie własnego Ja oraz poczucia odrębności od innych osób.

- około 2. r. ż. kształtuje się umiejętność odróżniania siebie od innych. Dziecko zaczyna zauważać, że jest odrębną jednostką, potrafi rozróżnić to, co należy do niego i komunikować o tym, a także bronić w sytuacji zagrażającej;

- około 4-5. r. ż. człowiek zaczyna identyfikować się z płcią. Dziecko w tym wieku zaczyna przedstawiać na rysunkach postaci z określeniem ich przynależności płciowej, konstrukcję ciała z rozróżnieniem płci. Swoją przynależność często podkreśla w swoich wypowiedziach;

- w wieku około 9 lat, dziecko potrafi określić już adekwatny rozmiar ciała człowieka.

 Jeśli jednak matka zapatruje się na potrzeby dziecka przez pryzmat swoich własnych potrzeb, to dziecko te nie będzie uczyło się rozpoznawania własnych stanów emocjonalnych i potrzeb.

W okresie dojrzewania, nasila się zainteresowanie wyglądem i ciałem. W tym czasie zaczyna tworzyć się samoocena i emocjonalny stosunek do własnego ciała. Poza obserwowanymi zmianami fizycznymi, mającymi wpływ na rozwijającą się osobowość, istotne są także kształtujące się poczucie pewności siebie oraz relacje z otoczeniem. Wiążą się one z tym, co człowiek słyszał od otoczenia na swój temat, jakie postawy przyjmowało wobec niego otoczenie, w szczególności rodzice, a później partner. W obecnych czasach, istotne zdaje się  również to, co słyszy się i widzi w mediach na temat ideałów piękna, mody, stosowanych diet.

Młodzi ludzie z pozytywnym obrazem własnego ciała dobrze czują się sami ze sobą. Chętnie spędzają czas z ludźmi, są pogodni i zadowoleni ze swojego życia. Z kolei ci, którzy nie akceptują swojego wyglądu z różnych powodów, izolują się od otoczenia, są rozdrażnieni, nie spełnieni w życiu zawodowym i prywatnym. Sprawiają wrażenie pewnych siebie, jednak cenią siebie bardzo nisko. Zaburzenia spostrzegania ciała wynikające z braku integracji ciała z psychiką dziecka mogą spowodować w przyszłości powstawanie zaburzeń odżywiania, m.in. anoreksji.

 

Bibliografia:

Markey, C.N., Markey, P.M., Body Image – Interpersonal Research Laboratory, Rutgers University, Villanova University, 2010.

Talarczyk, M., Nowakowska, I., Praca skoncentrowania na ciele jako jedna z metod terapii pacjentek z rozpoznaniem jadłowstrętu psychicznego – doświadczenia kliniczne, Psychoterapia I (164), str. 43-54, 2013.

Trempała, J., Psychologia rozwoju człowieka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2011, str. 172-202.

www.eatingdisorderhope.com/information/body-image

www.psychiatria.pl