Czy dwujęzyczność dziecka jest dla niego dobra?

Dwujęzyczność, czyli inaczej bilingwilizm, oznacza sytuację, kiedy dana osoba przyswajała dwa języki i komunikuje się w nich sposób naturalny. Christine Helot  nazywa te zjawisko dwujęzyczną socjalizacją.  W celu nabycia takich kompetencji językowych konieczne jest kontaktowanie się z innymi reprezentantami kultury, rodzaju przeżyć, potrzeby komunikowania się w danych językach lub też styczność z językami od urodzenia. Obecnie wielu rodziców decyduje się na mówienie do dziecka w języku obcym, chcąc wspomóc je w ten sposób w rozwoju.

Rozwój psychofizyczny dziecka jednojęzycznego i dwujęzycznego przebiega w taki sam sposób. Nic nie wskazuje na to, by nauka dwóch języków mogła powodować przeciążenie poznawcze u dziecka. Dzieci dwujęzyczne bez trudu dostosowują się do partnera rozmowy, przełączając jakoby język, którym się posługują. Okresowo jeden z języków bywa dominujący nad drugim. Dzieci te są bardzo kreatywne w swojej umiejętności. Małe dziecko, nawet w 3. miesiące jest w stanie nauczyć się nowego języka, ponieważ przebywając w dwujęzycznym środowisku i chcąc zaspokoić wrodzoną potrzebę komunikowania się z innymi osobami, przyswoi ich sposób komunikacji. Już trzylatki potrafią posługiwać się dwoma językami. Jednak jakość i szybkość nauki zależy od możliwości intelektualnych dziecka, jego temperamentu, chęci, wieku, płci oraz przemyślanych działań rodziców. Dziecko, które nauczyło się drugiego języka, może tę umiejętność utracić  tak samo szybko, jak ją pozyskało.

Istotny jest czas, kiedy dziecko rozpoczyna naukę języka. W okresie tzw. „krytycznym”, czyli przed okresem pokwitania jednostki, zaktywizowanie drugiego języka jest znacznie skuteczniejsze i przystępniejsze. W tym okresie łatwiej jest nabywać akcent, intonację, specyficzne cechy danego języka. Kiedy dziecko ma wystarczający kontakt z obydwoma językami, porównywalną kompetencję w ich zakresie osiąga w wieku 4-5 lat. Mózg jest w stanie „panować” nad posiadaną umiejętnością bez żadnego problemu, ponieważ w początkowych latach życia człowieka jest najbardziej plastyczny i podatny na naukę. Nauka języków wpływa na rozwój kompetencji abstrakcyjnego myślenia.

Wyróżnia się dwa rodzaje dwujęzyczności. Jedną z nich jest dwujęzyczność symultaniczna (równoczesna). Pojawia się ona kiedy drugi język zostaje wprowadzony dziecku bardzo wcześnie, tzn. przed 3. rokiem życia. Dominującym językiem staje się ten, którym posługuje się osoba, z którą przebywa najwięcej czasu, kolejno dominujący staje się język społeczności, tzn. osób, z którymi przebywa poza domem. Najważniejsze treści będą przekazywane w języku, który zna się najlepiej (i jest to najczęściej język matki). Jeżeli dwie osoby nie mają umiejętności wyrażania ich w jednym języku, tzn. nie znają jednego języka w wystarczającym stopniu, może zaowocować się to brakiem możliwości wyrażenia uczuć i frustracją.

O dwujęzyczności sekwencyjnej mówi się w momencie, kiedy rodzina przeprowadza się do obcego kraju i wszyscy jej członkowie muszą nauczyć się nowego języka. Umiejętność porozumiewania się w tym języku daje możliwość zintegrowania się ze społeczeństwem, nawiązanie nowych znajomości, poznanie otaczającego świata. Wspieranie przez rodziców nowej tożsamości dziecka, zapewniające poczucie bezpieczeństwa, umożliwi mu harmonijny i adekwatny do wieku rozwój.

Dwujęzyczność buduje w dziecku ciekawość i otwartość otaczającego je świata, sprzyja rozwojowi nowych umiejętności i doskonalenie dotychczasowych. Dzięki nauce języków rozwija się umiejętność abstrahowania, myślenie twórcze, zdolność koncentracji. Dziecko uzyskuje więcej możliwości wyboru drogi życiowej. Dwujęzyczność wzmacnia samoocenę i poczucie sprawstwa.

W przypadku dezaprobaty dla któregoś z języków przez ojca, język ten będzie eliminowany z codzienności rodziny. Również w sytuacji, gdy nieprzyjemne emocje typu złość, strach, wstyd, będą wyrażane w innym języku, język ten nie będzie chętnie używany przez dziecko. Zdarzają się trudności w rozwoju dziecka dwujęzycznego, jednak są one dość rzadkie.

 

Bibliografia:

Liddicoat, A., Bilingualism: An Introduction, Australia, 1991.

Wróblewska- Pawlak, K., Naturalna dwujęzyczność, czyli o dwujęzycznym wychowywaniu dzieci, Języki Obce, Dydaktywka i Merytoryka, str. 88-97.