Mowa nienawiści wśród młodzieży

Dzisiejsza młodzież ma dużą trudność ze znalezieniem sobie zainteresowań, z konstruktywnym spędzaniem czasu, ponieważ ma Internet. Znaczna część życia towarzyskiego odbywa się za pośrednictwem urządzeń elektrycznych i daleka jest od nawiązywania satysfakcjonujących relacji społecznych. Wszystko mieści się w jednym małym urządzeniu. Po co komu wychodzenie na zewnątrz, przebywanie na świeżym powietrzu, skoro wszystko można załatwić szybkim kliknięciem.

Ostatnio popularne jest wyrażanie własnego zdania na forach internetowych. Dozwolone jest niemal wszystko, ponieważ można tam zachować anonimowość. Młodzi ludzie nie przebierają w słowach, nie zważają na emocje innych. Poza zmieniającą się granicą intymności, zauważa się zjawisko tzw. kultury obrażania, mowy nienawiści. Czym ona jest?       

Powstawaniu przemocy werbalnej w Internecie sprzyja rozhamowanie bądź tłumienie zachowań, opisywane przez Adama Joinsona (za: Podraza, 2017). Polega ono na tym, że człowiekw świecie rzeczywistym nie podjąłby się określonych zachowań z uwagi na istniejące mechanizmy kontroli społecznej. Według Nijakowskiego (2008, za: Włodarczyk, 2014), mowa nienawiści „polega na przypisywaniu szczególnie negatywnych cech lub wzywaniu do dyskryminacyjnych działań wymierzonych w pewną kategorię społeczną, przede wszystkim taką, do której przynależność jest postrzegana jako naturalna, a nie z wyboru”. Szerzej opisuje to Łobodziński (2003,  za: Włodarczy, 2014): „mowa nienawiści to wypowiedzi ustne i pisemne oraz przedstawienia ikoniczne lżące, oskarżające, wyszydzające i poniżające grupy i jednostki z powodów po części od nich niezależnych: takich jak przynależność rasowa, etniczna i religijna, a także płeć, preferencje seksualne, kalectwo, czy przynależność do naturalnej grupy społecznej…”. Z badań przeprowadzonych przez Fundację Dzieci Niczyje w 2013 wynika, że 40 % młodzieży miedzy 14 a 17 rokiem życia spotyka się z tym zjawiskiem, w czym 45 % to młodzież 16-17- letnia (Bilewicz i in., 2014, za: Włodarczyk, 2014). Mowa nienawiści jest najczęściej skierowana do homoseksualistów oraz uchodźców z krajów odmiennych od nas kulturowo, zaś najmniej wobec Ukraińców.

Bardziej ogólnym pojęciem niż mowa nienawiści jest hejting. Dotyczy on wypowiedzi,które są agresywne, wychodzą poza ogólnie przyjęte zasady kultury osobistej i oznacza nienawiść wobec wszystkiego i wszystkich. Innym przykładem przemocy psychicznej w Internecie może być tzw. trolling. Można powiedzieć, że trolling jest wyśmiewaniem i ubliżaniem wszystkiemu i wszystkim. Jako miejsca, w których może pojawić się hejt czy trolling są media, Internet, przestrzeń publiczna (mury) czy najbliższe otoczenie.

Skąd się bierze przemoc w Internecie? Po pierwsze, może być związana z obowiązującymi w danym społeczeństwie uprzedzeniami i stereotypami. Niemalże od zawsze, w społeczeństwie obowiązywała hierarchia władzy i dominacji. Grupa rządząca próbowała wpływać na postępowanie innych grup w celu posiadania władzy i, według niej, lepszego miejsca w społeczeństwie. Kolejną kwestią jest anonimowość. W Internecie możemy nie podawać swoich danych i wypowiadać się na większość tematów bez ponoszenia za nie odpowiedzialności. W dzisiejszych czasach można nawiązywać znajomości w sposób natychmiastowy, nawet osoby nieśmiałe mogą w ten sposób wyjść poza swoje możliwości i zbudować relację, jakiej potrzebują.

Jakie mogą być skutki omawianego problemu? Pierwszym z nich będzie z pewnością mniejsza wrażliwość młodzieży na agresję. Codzienne spotykanie się z agresją, brakiem szacunku względem drugiego człowieka, agresywnymi wypowiedziami może sprawiać, że młodzież nie będzie na nią reagować, a nawet stosować ją w życiu codziennym. Może to nawet doprowadzić do unikania osób hejtowanych w życiu codziennym. Poza tym, hejt może powodować chęć izolowania się,

Osoby mające styczność z mową nienawiści, mogą przeżywać częstsze stany depresyjne czy nawet depresję bądź też stany lękowe. Niekiedy prowadzić mogą one do autoagresji bądź nawet samobójstw, ponieważ agresywne i nieprawidłowe komentarze, nie tylko zamieszczane w sieci, mogą prowadzić do narastania problemów w szkole i w pracy takich jak odrzucenie czy utrata dobrego imienia czy nawet pracy zarobkowej wśród osób dorosłych.

Art. 212 Kodeksu Karnego natomiast mówi, że „kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które poniżają ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności”.

Została utworzona strona internetowa, na której określony jest kodeks kulturalnego wyrażania opinii. Każdy może z niej skorzystać: www.komentujnieobrazaj.pl. Na stronie kampanii Love Has no Labels można znaleźć wskazówki, jak sobie radzić z obraźliwymi komentarzami. Również The Cybersmile Foundation pomaga radzić sobie z cyberprzemocą. W Polsce natomiast od 2013 możemy obserwować działanie kampanii HejtStop, gdzie można zgłaszać strony, na których są umieszczane nienawistne komunikaty.

 

Bibliografia:

Mowa nienawiści w Polsce, Centrum Badań nad Uprzedzeniami, 2017.

Podraza, U., Hejt jako zagrożenie wizerunku i pozycji rynkowej firm, Kultura-Media-Teologia, 2017, nr 29, str. 33-45.

Szymczak, E., Hejting jako przykład współczesnego zagrożenia w przestrzeni społecznej, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 2015, str. 91-107.

Włodarczyk, J., Mowa nienawiści w internecie w doświadczeniu polskiej młodzieży, Fundacja Dzieci Niczyje, Uniwersytet Warszawski, 2014.

www.mowanienawisci.info

www.uprzedzuprzedzenia.org