Otyłość wśród dzieci i młodzieży

We współczesnym świecie coraz częściej zauważa się niskie poczucie wartości wśród młodych ludzi związane z ich wyglądem zewnętrznym. Rozwojem technologii, informatyk, wpłynął na poglądy ludzi dotyczące cenionych wartości i ideałów. Dorośli, rodzice, pochłonięci karierą, dążeniem do osiągania sukcesów zawodowych, zapominają, że sukces ten posiadają tylko w polu materialnym. W pewnym momencie nie mają już czasu na emocje i relacje z bliskimi, w tym w szczególności ze swoimi dziećmi, które braki te uzupełniają narzędziami zastępczymi. Dzieci cierpią, bo nie potrafią jeszcze radzić sobie samodzielnie ze swoimi emocjami, nie mają wypracowanych mechanizmów obronnych, które powinni wskazywać im właśnie rodzice i zanurzają się w bezpieczniejszym dla nich w tym momencie, alternatywnym świecie. Dostępne w dzisiejszych czasach urządzenia elektroniczne pozwalają na zrobienie praktycznie wszystkiego bez ruszania się z łóżka.

Młodzi ludzie mają też trudność z  połączeniem przyczyny ze skutkiem. Nie mają świadomości, że to, co robią, wpływa na ich zdrowie, zarówno psychiczne, jak i fizyczne. Już Hipokrates mówił o tym, że dla zdrowia najlepsza jest zbilansowana dieta połączona z aktywnością fizyczną... Stan zdrowia człowieka wiąże się z ilością tłuszczu, a nie z samą masą ciała. Brak ruchu i spontanicznej aktywności fizycznej, dostęp do wysoko przetworzonej i bogatej w energię żywności prowadzi do zaburzeń między pobieraniem a wydatkowaniem energii, czyli do powiększania się ilości tkanki tłuszczowej w organizmie. Za kontrolę głodu i sytości odpowiadają umieszczone w ośrodkowym układzie nerwowym w takich strukturach mózgu jak podwzgórze, układ limbiczny, węchomózgowie, kora mózgu. Osoby wydolne fizycznie mają niższy poziom kortyzolu, produkujący powiększanie się tkanki tłuszczowej oraz wyższy poziom hormonu wzrostu, produkujący wzrost masy mięśniowej i nasilający metabolizm. Otyłość młodzieńcza może nastąpić w wyniku zwolnienia szybkości wzrastania ciała, czyli zmniejszenia potrzeby wydatkowania energii. W tym czasie też nasila się apetyt i brak nawyków związanych z aktywnością fizyczną może powodować gromadzenie się tkanki tłuszczowej.

Czynniki genetyczne są jednym z istotnych w rozwijaniu się otyłości. Istotną rolę odgrywa jakość regulacji przemiany materii oraz magazynowanie i rozkład tkanki tłuszczowej. Czynniki środowiskowe wzmacniają znacząco możliwość pojawienia się tego problemu.

Zauważa się, że większość otyłych rodziców posiada otyłe dzieci. Dzieci są bowiem obserwatorami. Wzorcem zachowań widziane w domu, w większości przypadków powtórzone zostają po jego opuszczeniu. Nawyki żywieniowe w rodzinie, sposób spędzania czasu wolnego oraz sposoby radzenia sobie z problemami, jakie podejmują rodzice, kształtują osobowość i styl życia dziecka. „Zajadanie problemów” przez rodziców i brak świadomości tego, że dzieci naśladują zachowania dorosłych, powoduje, że w rodzinie pojawia się choroba. Najczęściej otyli rodzice nie widzą otyłości u swojego dziecka.

Regularne karmienie dziecka piersią po urodzeniu, przewidywalność, „zaprogramowanie” go wpływa na to, w jaki sposób dziecko będzie się odżywiało w późniejszym czasie. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, aby samo karmienie piersią odbywało się do 6. miesiąca życia, zaś do 2. roku życia dodawane powinny być do jadłospisu dziecka kolejne, nowe smaki, podawane  równolegle z mlekiem matki. Właśnie w drugim roku życia dziecka nadwaga niemowlęca powinna ustąpić, ponieważ jest to czas, kiedy zaczyna ono chodzić, dużo się poruszać. W późniejszych latach życia, waga dziecka może się zwiększyć i wystąpić zjawisko tzw. „otyłości z odbicia”. Im jest ona wcześniejsza, tym bardziej prawdopodobne, że dziecko będzie miało nadwagę.

Otyłość oznacza patologiczne zwiększenie masy tłuszczowej w organizmie, a co za tym idzie, upośledzenie funkcji organizmu i choroby. Konsekwencją otyłości w życiu dorosłym może być np. insulinooporność. Jest to zmniejszenie wrażliwości organizmu na działanie insuliny. W zdrowym organizmie, tkanka tłuszczowa ma za zadanie wydzielać hormony i substancje, mające wpływ na działanie organizmu. Z kolei nagromadzenie jej powoduje, że procesy te zostają zahamowane. Wywołuje to choroby takie jak cukrzyca typu 2, zespół policystycznych jajników, będący przyczyną niepłodności, zespół metaboliczny (nieprawidłowa tolerancja glukozy), choroby układu sercowo-naczyniowego, stłuczenie wątroby oraz bezdech senny, w tym nadciśnienie tętnicze, zaburzenia gospodarki lipidowej, przeciążenie kości i stawów, trudności ze spaniem. Należy dodać, że u dzieci zmiany miażdżycowe mogą być odwracalne.

Otyłość dziecka wiąże się z zaburzeniami emocjonalnymi. Jeżeli we wczesnych latach dzieciństwa, relacje z rodzicami były nacechowane zaufaniem i poczuciem bezpieczeństwa, to utworzył się kokon ochronny, który będzie odpychał negatywne czynniki, mogące mieć wpływ na funkcjonowanie dziecka. Taka osoba będzie znała swoją wartość i będzie w sposób refleksyjny kontrolować to, co się dzieje wokół niej. Jeżeli natomiast w pierwszych latach życia dziecka coś przeszkodzi w jego harmonijnym rozwoju,  napotykane trudności będą się wiązać z pojawieniem się niskiej samooceny, braku akceptacji siebie, wysokiego poziomu napięcia i lęku, frustracji, trudnościami w kontakcie z samym sobą, a nawet z depresją.

Dzieci otyłe będą postrzegały siebie na podstawie tego, jak są postrzegane przez innych. Z powodu krzywdzących stereotypów, ich funkcjonowanie społeczne staje się znacznie zaburzone. Dzieci otyłe uważane są bowiem przez swoich rówieśników w różnych przedziałach wiekowych za leniwe, niechlujne czy złośliwe. Są pomijane przy zabawach sprawnościowych typu gra w piłkę, co wzmacnia ich poczucie izolacji. W wyniku stresów, jakie doświadczają, ich wyniki w nauce znacznie się obniżają, może pojawić się reakcja nerwicowa. W dorosłości dziecko odrzucane może zinternalizować przypinaną mu etykietę i stać się „zranioną tożsamością”.

Można zatem powiedzieć, że stan ten jest chorobą, a nie „zwyczajnym” defektem. Proces walki z otyłością dziecka jest długotrwały i musi angażować cały system rodzinny. Należy dziecko wzmacniać poprzez pozytywne komunikaty nie tylko w obszarze sukcesów w obszarze przestrzegania diety, ale także w innych dziedzinach jego życia. Konieczne jest, aby rodzice współpracowali ze specjalistami. To oni są zobowiązani do kontrolowania nawyków żywieniowych dziecka. Dziecko może czuć się zniechęcone tym, że efekty ich pracy i zmiany następują powoli i nie zauważa ich z dnia na dzień.

W Polsce na nadwagę cierpi co piąty chłopiec i co siódma dziewczynka (według WHO, co piąta osoba na świecie). Ponadto, otyłość jest na świecie szóstym z kolei czynnikiem wywołującym zgony.

 

Bibliografia:

Fundacja Instytut Matki i Dziecka Otyłość u dzieci i młodzieży. Poradnik dla rodziców dzieci w wieku od 4 do 18 lat.

Leksy, K., Otyłość jako wyznacznik psychospołecznego funkcjonowania dzieci i młodzieży w środowisku szkolnym, Profilaktyka Problemów Zdrowotnych (w wymiarze edukacyjnym), Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice, 2013, str. 79-109.

Sikorska-Wiśniewska, G., Nadwaga i otyłość u dzieci i młodzieży, Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 6 (55), 2007, str. 71-80.

Ogden, J., Psychologia Odżywiania się, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, 2010, str. 145-210.

www.akademiadietetyki.pl/dietetyka/otylosc-i-nadwaga-plaga-xxi-wieku/