Rodzice ostatnia deska ratunku – przemoc psychiczna w szkole

Kiedy dzieci w szkole doświadczają przemocy fizycznej ze strony rówieśników czy dorosłych, raczej nie zdarza się, że umyka to uwadze. Podejmowane są określone działania. Reakcja jest szybka i zabiega się, by się nie powtórzyła. Szkoła, która ma opinię miejsca, w którym zdarzają się takie sytuacje jest omijana przez rodziców. Cieszy się złą sławą. Tymczasem przemoc psychiczna traktowana jest znacznie mniej poważnie, bywa pomijana, bagatelizowana, ignorowana – choć czyni dzieciom nie mniej zła.

Przemoc psychiczna                                                                                          

Przemoc psychiczna to zamierzone i wykorzystujące przewagę siły działanie przeciwko drugiej osobie, naruszające prawa i dobra osobiste, powodujące cierpienie i szkody. Charakteryzuje się naruszaniem podstawowych praw min. takich jak prawo do szacunku, godności. Jest intencjonalna, sprawca działa świadomie chcąc osiągnąć cel kontrolowania lub podporządkowania innej osoby. Powoduje ból i cierpienie, które prowadzi do mniejszych zdolności samoobrony. Przykłady przemocy psychicznej to: wyśmiewanie poglądów, religii, pochodzenia, narzucenie własnych poglądów, karanie przez odmowę, zainteresowania, szacunku, stała krytyka, wmawianie choroby psychicznej, izolacja społeczna (kontrolowanie i ograniczanie kontaktów z innymi osobami), domaganie się posłuszeństwa, ograniczanie snu i pożywienia, degradacja werbalna (wyzywanie, poniżanie, upokarzanie, zawstydzanie), stosowanie gróźb.

Taki rodzaj przemocy w szkołach zdarza się zarówno ze strony rówieśniczej jaki ze strony dorosłych – nauczycieli, wychowawców. Kiedy jednorazowa trudna sytuacja, jest jeszcze do zaakceptowania, a kiedy należy interweniować? Uważnym warto być cały czas. Nie zmienia to faktu, że dzieci kłócą się ze sobą, mówiąc sobie przykre rzeczy, a nauczyciele krzyczą i czasem puszczają im nerwy. Jednostkowe sytuacje warto omawiać – ale nie zostawiać bez odzewu. Zaznaczenie, że widzi się i reaguje na takie formy zachowania może zahamować pewne sytuacje. Jeśli zachowania powtarzają się, to zadaniem rodziców – jeśli szkoła nie reaguje lub reaguje nie właściwie – jest ochrona dziecka.

Przykłady przemocy psychicznej w szkole

Wśród dzieci czasem trudno rozpoznać co jest jeszcze koleżeńską kłótnią, a co zaczyna iść w niepokojącą stronę. Są jednak sytuacje, które nie pozostawiają wątpliwości:

  • Wyśmiewanie – jeśli dziecko notorycznie jest upokarzane – nazywane łamagą, ofiarą, głąbem, kablem, konfidentem, lub dowolnym innym określeniem i dzieje się to w czasie, niezależnie czy robi to jedna osoba czy pięć, jest to przemoc. Nawet jeśli dziecko ma swoją grupę rówieśniczą – nie jest obojętne na taką sytuację.
  • Dokuczanie – zabieranie, chowanie, niszczenie rzeczy – robione nawet w „żartach” jest dla dziecka obciążające. Kiedy nie ma szans przerwać tego stanu doświadcza frustracji, bezsilności i poczucia bezradności. Poczucie wpływu na rzeczywistość – zmieniania jej maleje – dziecko staje się bierne tym samym bardziej podatne na stosowanie przemocy.
  • Izolowanie – odsuwanie przez rówieśników, ignorowanie, tworzenie sytuacji wykluczenia z grupy, podkreślanie tego stanu. Świadome działanie by jedna osoba została sama, pozbawiona wsparcia i możliwości realizowania potrzeb społecznych, może powodować wykształcenie się poczucia inności – bycia gorszym, pojawienie się poczucia samotności.
  • Krytykowanie – choć ciężko o tym pisać po stronie dorosłych również dochodzi do stosowania przemocy psychicznej względem dzieci. Wystawianie dziecka na ciągłą krytykę, zwłaszcza na forum, jest formom przemocy psychicznej. Jeśli dziecko opowiada nam, że pani z jakiegoś przedmiotu jego prace negatywnie komentuje na forum, jednocześnie nie ma żadnej równowagi – chwalenia, docenienia – warto przyjrzeć się sytuacji i porozmawiać z nauczycielem.
  • Wyzywanie – niestety wciąż dochodzi do sytuacji, gdzie nauczycieli ponosi. Rozumiem trud i pokłady cierpliwości jakich wymaga ten zawód – jednak to my dorośli powinniśmy umieć nad sobą zapanować. Wszelkie określenia dziecka jako głąba, nieuka, kretyna, głupka, chama, ty się tylko do sprzątania nadajesz, skończysz na dworcu, nic z ciebie nie będzie i wiele innych, które niestety wciąż się zdarzają nie powinny mieć miejsca. Każda taka sytuacja powinna zostać zasygnalizowana – na każdą należy zwrócić uwagę.

Rodzic ostatnią deską ratunku

W szkole częściej zwraca się uwagę na przemoc fizyczną, bo jest bardziej widoczna. O przemocy psychicznej zazwyczaj informuje samo dziecko szukając pomocy. Niestety w większości przypadków kończy się na upomnieniu - nie dokuczaj, nie wyzywaj itd. Jeśli dziecko jest bardziej wytrwałe w poszukiwaniu pomocy i ponawia prośbę o pomoc („skarżenie”) lub trafi do szkolnego pedagoga zazwyczaj słyszy rady – ignoruj, odejdź gdzieś indziej, spróbuj bawić się z innymi, chłopcy tak mają za jakiś czas im się znudzi. Uwaga kierowana jest na osobę doświadczającą przemocy – która nie otrzymuje wsparcia ani pomocy. To co powinno się wydarzyć to udzielenie wsparcia dziecku, które doświadczyło przemocy oraz zwrócenie uwagi na osobę stosującą przemoc. Podjęcie takich działań by powstrzymać te zachowania. Rady dotyczące ignorowania to ciche przyzwolenie i nie postawienie granic. Tym samym narażenie na takie zachowanie kolejnych dzieci. Ponieważ w szkołach, dzieci niezbyt często otrzymują efektywną pomoc w sytuacjach przemocy psychicznej tak ważni są rodzice. Ich ostatnia deska ratunku, którzy w nich nie zwątpią i będą domagali się skutecznej reakcji, która nie polega na tym, że dziecko doświadczające przemocy ma się zmienić tylko dziecko, dorosły, który ją stosuje. Takie działania pokażą dziecku, że warto działać. Rodzice mają szereg możliwości, które mogą wykorzystać: jasne określenie wymagań – zaprzestanie przemocy wobec dziecka, żądanie informacji o podjętych działaniach oraz o kolejnych planowanych krokach, potrzebnych do osiągnięcia celu, wsparcie się dyrekcją, a jeśli sytuacja nie będzie się poprawiać szukanie wsparcia na zewnątrz w poradniach, fundacjach lub innych organizacjach pozarządowych. Przemoc psychiczna zostawia duże piętno, nie warto jej bagatelizować.