Sen w życiu nastolatka

Poirytowanie niefrasobliwością i krnąbrnością młodego człowieka jest czymś zupełnie naturalnym w życiu rodzica. Tylko czy zachowań nastolatka nie da się poprzeć nauką? Czy nie warto przypomnieć rodzicom ich własnej młodości i tym samym nie pomóc im zaakceptować poczynań dziecka?

Spanie to jedna z najważniejszych potrzeb. Wzorzec snu, czyli tzw. chronotyp, zmienia się na przestrzeni całego rozwoju człowieka. Noworodki i małe idą spać szybko i wstają wcześnie, zatem mają poranny chronotyp snu– są tzw. skowronkami. Nastolatki późno idą spać i późno wstają i mają wieczorny chronotyp snu – zatem są sowami. W dorosłości znów człowiek śpi jak skowronek.

Dlaczego tak się dzieje?                                             

Mózg nastolatka działa na tak silnych obrotach poprzez dużą ilość informacji, jakie otrzymuje każdego dnia, że nie jest w stanie nadrabiać zaległości w spaniu. Sygnały mózgowe i hormony są regulowane przez dany etap rozwojowy. W okolicach 12. roku życia przesuwa się zegar biologiczny, wyzwalając melatoninę (hormon potrzebny do snu) o około 2 godziny później niż w poprzednich latach życia i pozostawiając ją znacznie dłużej w organizmie młodego człowieka. W trakcie snu, zachodzi w mózgu proces zwany redukcją istoty szarej. Oznacza to, że sen pozwala na wyeliminowanie zbędnych, niewykorzystywanych informacji i dzięki temu plastyczność mózgu (wydajność) zwiększa się. Aby proces ten mógł zajść, przeciętny nastolatek, zdaniem naukowców, musi spać dokładnie 9 godzin i 15 minut. Wystarczy nawet krótka drzemka w ciągu dnia, aby wspomóc mózg w konsolidowaniu tego, co przyswoi w ciągu dnia, w pamięć długotrwałą, wspomnienia. Pozostałe, nieistotne informacje zostają odrzucone, by stworzyć miejsce nowym. W życiu dorosłym, redukcja istoty szarej skutkuje większą kompetencją w określonych obszarach.

Z badań wynika ponadto, że sen pomaga ustanowić priorytety. Odpoczynek ułatwia organizację przyjętych informacji zgodnie z ich emocjonalnym znaczeniem. Człowiek zapamiętuje jedynie te kwestie, które są dla niego ważne, a pozostałe odsuwa w niepamięć, a więc „oczyszcza” umysł lub pozwala reagować odpowiednio w trudnych sytuacjach.

 O czym warto zatem pamiętać?

  1. Nawet dwugodzinne korzystanie z urządzeń elektronicznych nadających światło niebieskie może obniżyć poziom melatoniny w organizmie młodego człowieka, a co za tym idzie, osłabić potrzebę snu i w konsekwencji - procesy uczenia się.
  2. W skrajnych przypadkach, może doprowadzić do chronicznego braku potrzeby snu. Idą za tym zaburzenia psychiczne takie jak depresja czy też wzrost liczby przestępczości, samobójstwa, uzależnienia (również od urządzeń elektronicznych). Można powiedzieć nawet, że nie ma takiego obszaru w życiu nastolatka, który nie zostałby dotknięty konsekwencją braku snu.
  3. Ważne, aby nastolatek miał możliwość wyspać się dłużej niż zwykle przed ważnym egzaminem.
  4. Rodzic powinien pomóc nastolatkowi w ustaleniu priorytetów oraz planu dnia, jednak to nastolatek odpowiada za przygotowanie się do szkoły.
  5. Karcenie nastolatka za niewłaściwe zachowanie nie nauczy go zachowania odpowiedniego.
  6. Miejsce do spania powinno służyć jedynie do spania, nie zaś do spożywania posiłków czy grania w gry komputerowe.
  7. Należy pamiętać, że sen również poprawia apetyt i ułatwia radzenie sobie ze stresem, zatem musi być tak samo potrzebny młodemu człowiekowi jak jedzenie i powietrze.

 

Bibliografia:

Jensen, F.E. z Nutt, A.E, Mózg w życiu nastolatka. Jak przetrwać dorastanie własnych dzieci, Wydawnictwo AB, Warszawa, 2014