Skąd się biorą zaburzenia osobowości?

Osobowość określa się jako złożony wzorzec cech psychologicznych, wyrażanych automatycznie w codziennym funkcjonowaniu. Osobowość człowieka kształtuje się po 21. roku życia. Do tego czasu trudno jest stwierdzić o jakimkolwiek zaburzeniu, ponieważ osobowość przez cały czas się zmienia. O zaburzeniach można powiedzieć, kiedy następuje długotrwałe upośledzenie tożsamości, empatii oraz trwałość patologii danej cechy. Kryzysy psychiczne mogą się pojawić i przeminąć,
zaś zaburzenia osobowości nie. Nie mówi się o zaburzeniach osobowości także wtedy, gdy zachowania człowieka są spowodowane działaniem substancji psychoaktywnych lub innych chorób.

Wpływ na powstanie zaburzenia osobowości mają zarówno czynniki genetyczne (biologiczne),
jak i środowiskowe.

Czynniki genetyczne to kod genetyczny każdego człowieka, czyli to, o dziedziczone jest przez historię ewolucji gatunkowej. Dotyczą one tego, jakie cechy są przypisane do każdej z płci. Ponadto, istnieją jeszcze cechy temperamentalne i związane z budową mózgu.

Temperament jest biologicznym potencjałem człowieka leżącym u podstawy zachowań,
który widoczny jest w dominującym u danej osoby nastroju oraz w cyklach aktywności danej osoby. Cechy temperamentalne zauważa się już we wczesnym dzieciństwie, są dziedziczne, ale mogą być ukierunkowane przez środowisko społeczne i ulec przeobrażeniom pod wpływem doświadczeń.

Ernst Kretschmer (1926, za: Millon, Davis, 2005) stworzył system klasyfikacyjny odwołujący się do trzech podstawowych typów budowy ciała, które odnosiły się do określonych cech osobowości.  Przypisywał on osobom otyłym takie cechy osobowości jak towarzyskość, życzliwość czy zależność, zaś osobom szczupłym- introwertywność, nieśmiałość i brak ciepła. Zdaniem Kretschmera,
z powyższych cech wynikał, że w skrajnych przypadkach osoby otyłe mogły mieć tendencje do choroby maniakalno- depresyjnej, osoby szczupłe – do schizofrenii. Z kolei Sheldon (za: Millon, Davis, 2005) zwrócił uwagę na zbieżność pomiędzy budową ciała a warstwami tkanek embrionu. Jego zdaniem, osoby endomorficzne (z endodermy powstają miękkie części ciała) z tendencją do otyłości miały okazywać się ciepłem i dobrą wolą w relacjach społecznych, osoby mezomorficzne (z mezodermy powstają mięśnie i szkielet) miały być energiczne, śmiałe i asertywne oraz mieć tendencje rywalizacyjne. Osoby ektomorficzne ze skłonnością do bycia chudym (z ektodermy rozwija się układ nerwowy), miały być introwertywne, jednak niespokojne i inteligentne.

Obecnie jednak odnosi się jedynie do budowy mózgu jako mającego wpływ na kształtowanie się osobowości.

Poszukiwanie nowych bodźców wiąże się z niską aktywnością w obrębie systemu dopaminergicznego, co oznacza, że jednostka poszukuje nagród, unikając aktywnie monotonii, ale także kar. Unikanie szkody powiązane jest z wysokim poziomem aktywności systemu serotonergicznego. Osoba skupiająca się na unikaniu szkody wykazuje silną skłonność do reagowania na bodźce awersyjne i powstrzymywania siebie od podejmowania danych zachowań w celu uniknięcia kary, uczucia frustracji lub nowych bodźców. Na zależność od nagród i tendencja do pozytywnych reakcji na sygnały zapowiadające nagrodę, wskazuje niska aktywność systemu noradrenergicznego w mózgu.

Na tej podstawie można powiedzieć, że osoby antyspołeczne, postrzegane jako osoby unikające szkód i poszukujące wrażeń, są osobami, które nie unikają szkód, ale poszukują nowości. Typ schizoidalny, który wydaje się być niewzruszony, jest jednostką, która nie wykazuje skłonności do żadnego powyższego wymiaru.

Dr Stefan Röpke z Wydziału Psychiatrii Uniwersytetu Medycznego Charité w Berlinie poddał badaniom mózgu 34 osoby, przy czym 17 miało zdiagnozowane zaburzenie osobowości typu Borderline. Poprzez badanie rezonansem magnetycznym porównano grubość kory mózgowej pacjentów, czyli zewnętrznej powłoki komórek nerwowych mózgu. Stwierdzono nieprawidłowości
w budowie części mózgu odpowiedzialnej za współczucie – kora mózgowa była w tej części cieńsza niż u osób zdrowych.

Uważa się również, że na rozwój osobowości ma wpływ dzieciństwo i sposób wychowania
oraz czynniki psychologiczne, takie jak umiejętność radzenia sobie ze stresem i temperament. Traumatyczne wydarzenia mogą mieć równie istotne znaczenie. Zdaniem Zygmunta Frueda, ojca psychoanalizy, za każdym wewnętrznym konfliktem kryje się trauma z dzieciństwa.

Największy wpływ na kształtowanie się osobowości człowieka mają relacje interpersonalne. To świat społeczny zapewnia zaspokojenie potrzeb człowieka, nie tylko podstawowych takich jak potrzeba bezpieczeństwa czy potrzeba jedzenia. Od samych narodzin już człowiek wchodzi w relacja z ludźmi, jak nie rzeczywistymi, to wyobrażonymi. Relacja z matką i ojcem i sposób wychowania, a co za tym idzie, brak przejść do kolejnych stadiów rozwoju psychoemocjonalnego, powodują, że osobowość zaczyna się kształtować w sposób nieprawidłowy. Kultura, w jakiej wychowuje się dziecko, mająca wpływ na postawę rodziców, również w dany sposób kierunkuje rozwój osobowości.

Zaburzenia osobowości podlegają różnym zmianom, przede wszystkim pod wpływem psychoterapii.

 

Bibliografia:

Millon, T., Davis, R., Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie, Instytut Psychologii Zdrowia Polskie Towarzystwo Psychologiczne, Warszawa, 2005, str. 1-92

www.mp.pl

https://www.nimh.nih.gov/health/topics/borderline-personality-disorder/index.shtml

https://www.psychologytoday.com/us/blog/hide-and-seek/201205/the-10-personality-disorders