Wtórna traumatyzacja – co to takiego?                                                 

PTSD, czyli posttraumatic stress disorder - zespół stresu pourazowego, jest to zaburzenie lękowe występujące u osób narażonych na wydarzenie traumatyczne takie jak np. bycie świadkiem czyjejś krzywdy, ataku terrorystycznego, wypadku, doświadczenie klęski żywiołowej.  Nie wystąpi ono bez zagrażającego bodźca. PTSD polega na ponownym przeżywaniu wydarzenia. Towarzyszą mu objawy takie jak nadpobudliwość, odrętwienie emocjonalne, unikanie wszystkiego, co mogłoby przypomnieć te zdarzenie. Ten stan określa się mianem nadwrażliwości neurologicznej, utrzymującej się w podkorowych strukturach układu limbicznego (hipokamp, miejsce sinawe, ciało migdałowate). PTSD może wystąpić także u bliskich osób doświadczających trudnych sytuacji. Wówczas taki proces nazywa się wtórną traumatyzacją.

Pojęcie wtórnej traumatyzacji (inaczej traumatyzacja zastępcza (STSD - secondary traumatic stress disorder) wprowadził Charles Figle w 1995 r., choć opisywali ją już inni badacze w 1990 r. (Lisa McCann, Laurie Pearlman). Figle zauważył problem w związku z opisami psychoterapeutów traumatycznych zdarzeń pacjentów. Wtórną traumatyzację można zaobserwować również u lekarzy i pielęgniarek, strażaków, psychoterapeutów, nauczycieli, strażników więziennych, publicystów, sędziów, weteranów. oraz u bliskich osób doświadczających traum czy w rodzinach zastępczych. Również informacje podawane w mediach, dotyczące wydarzeń trudnych, mogą wpłynąć na pojawienie się objawów STSD u człowieka. Opowieści drugiego człowieka mają jednak większe znacznie niż obrazy widziane w telewizji.

Objawy STSD są tożsame z PTSD, jedyną różnicą jest to, że PTSD występuje na skutek bezpośredniego przeżycia traumatycznego zdarzenia, zaś STSD wykształca się w konsekwencji zasłyszanych opisów zdarzeń traumatycznych. Przeżywa się je tak, jakby samemu się ich doświadczyło. Szczegółowość i emocjonalność opisów traumatycznych zdarzeń, częstotliwość kontaktów z osobą, która doświadczyła traumy, empatyczne zaangażowanie w relację, mogą wpływać na pojawienie się STSD. Zazwyczaj zaczyna się ono od bezsenności, koszmarów sennych, pesymistycznej wizji społeczeństwa i mizantropii, lęków niewiadomego pochodzenia, kiedy trudne wydarzenie jest wyparte, obsesji. Zdarza się też, że szczegóły traumy pojawiają się na zasadzie wtargnięcia. STSD określane bywa mianem „zmęczenia współczuciem”.

Istnieją trzy obszary objawów: fizyczny, emocjonalny i behawioralny. Do objawów fizycznych, jakie można zauważyć u osoby z STSD, należy m.in.:

- bezsenność,

- hipochondria,

- bóle głowy,

- bóle szyi i pleców,

- wysypka, plamy na ciele,

- zaburzenia trawienne,

- uczucie wyczerpania/ wypalenia,

- zmniejszenie odporności,

- zgrzytanie zębami w nocy,

- przyspieszone bicie serca.

W zachowaniu człowieka przeżywającego STSD zauważa się m.in.:

- drażliwość,

- unikanie kontaktu z ludźmi,

- oglądanie tv w porze nocnej,

- nadmierne zainteresowanie programami o tematyce katastroficznej, brak wrażliwości na

prezentowane w nich obrazy,

- ograniczenie zdolności do podejmowania decyzji,

- uczucie bycie nieprofesjonalnym w pracy,

- problemy w relacjach osobistych, intymnych,

- chęć odejścia z pracy,

- trudności z apetytem,

- nadmierne spożywanie alkoholu.

Pojawiają się takie zaburzenia emocji jak:

- uczucie wyczerpania emocjonalnego,

- nadwrażliwość na bodźce

- negatywny obraz siebie

 - uczucie lęku i niepokoju, często irracjonalne obawy

 - uczucie beznadziei

- poczucie winy

- koszmary senne

- ograniczenie zdolności współodczuwania,

- postawa cyniczna i gniew wobec innych,

- niezdolność do opiekowania się innymi,

- nagłe wybuchy gniewu,

- zmniejszenie poczucia zadowolenia z pracy i własnego życia,

- niechęć wobec stawianych w pracy wymagań,

- strach przed niektórymi osobami,

 - utrata nadziei na poprawę (zarówno u siebie jako kogoś, kto doświadczył traumy, jak u osoby,

która przeżyła traumę i o niej mówi),

- myśli samobójcze,

- depresja.

W przypadku osób pracujących z osobami z historią traum, pomimo że świadomie wybrały wykonywany zawód, trudne może być spotykanie się z cierpieniem każdego dnia. Warto zatem wiedzieć, że nie tylko bezpośrednie doświadczenie traumatycznego wydarzenia może nieść konsekwencje dla zdrowia psychicznego, ale również pośrednie przeżycie traumy, kiedy wspiera się osobę straumatyzowaną.

Przykładem wtórnej traumatyzacji, jaką doświadczyło społeczeństwo, mogą być konsekwencje psychologiczne, jakie przyniosły ataki terrorystyczne na World Trade Center.

Istnieją grupy wsparcia dla osób przeżywających STSD. Również został otwarty w Stanach Zjednoczonych bezpłatny numer telefonu 800 598 5053. W Polsce aktywny jest Telefon Zaufania Dla Osób Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym 116 123 oraz Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111.

 

Bibliografia:

Rzeszutek, M., Czy trauma może być zaraźliwa? O wtórnej traumatyzacji wśród psychoterapeutów pracujących z ofiarami stresu traumatycznego, Charaktery, Marzec 2017

https://www.acf.hhs.gov/trauma-toolkit/secondary-traumatic-stress

https://www.disorders.org/anxiety/post-traumatic-stress/what-is-secondary-traumatic-stress/

https://giveanhour.org/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4892748/

www.neuropsychologia.org