Kto jest wzorem dla nastolatków?

„Okres burzy i naporu” – tak obrazowo można nazwać życie wewnętrzne nastolatka. To czas silnych emocji, zmian, eksperymentów, buntu, poszukiwania własnej tożsamości i pierwszych fascynacji. Okres niezwykle ważny, stanowiący fundament później podejmowanych decyzji i obieranych kierunków. O ile dla małego dziecka „idolami” są rodzice, o tyle w okresie adolescencji stanowi to raczej rzadkość. Kogo zatem chce naśladować młodzież? Zrobiłam rekonesans.

Przystępując do napisania tego artykułu uznałam, że oprócz podzielenia się refleksjami z zakresu psychologii rozwojowej, postaram się również dotrzeć do młodych osób w wieku 13-18 lat, by lepiej naświetlić opisywaną sprawę. Moim respondentom zadawałam proste pytanie: „Kto jest dla ciebie wzorem? Oto czego się dowiedziałam.

Osoby z mediów

Młodzież najczęściej wskazywała, że warto wzorować się na kimś z mediów czy też obszarów kultury. Nastolatki mówiły, że za styl ubierania cenią odważną i wyzwoloną piosenkarkę Rihannę (znana z m.in. z hitu „Umbrella”), łudząco podobną do niej Ritę Ora oraz modelkę Kate Moss. W ich oczach trendy wyznaczają także blogerki modowe.

Za twórczość artystyczną młodzież ceni Dawida Podsiadło (ostatnio popularny w radiu za utwór „Trójkąty i kwadraty”) oraz raperów Maclemore’a i Eminem’a. Dziewczyny  podawały częściej aktorów jako swoich idoli (Johnny Deep, Maciej Musiał, Milena Kunis oraz Selena Gomez), zaś chłopcy piłkarzy (Lewandowski, Pique, piłkarze z Manchaster United). Podobno pełnoletnia młodzież z liceów docenia także twórczość Agnieszki Graff, polskiej publicystki związanej z ruchem feministycznym.

Nauczyciele i trenerzy

W udzielanych odpowiedziach często pojawiał się również nauczyciel lub trener jako osoba, na której młody człowiek autentycznie się wzoruje. Moi młodzi respondenci odpowiadali, że ich idolem jest np. nauczyciel karate lub pani od historii. Warto zatem być uważnym na to, co mówi nastolatek o swojej szkole i zajęciach dodatkowych. W badaniach nad procesem psychoterapii indywidualnej wykazano, że relacja pacjenta z psychoterapeutą jest głównym czynnikiem leczącym. Zatem można przypuszczać, że pozytywne nastawienie młodego człowieka do nauczyciela oraz zaufanie do jego kompetencji mogą znacząco wpłynąć na jego rozwój oraz mniej lub bardziej poważne podejście do danego przedmiotu czy dziedziny.

Rówieśnicy

Choć młodzi tego raczej nie powiedzą (i nie powiedzieli) ich główną grupą odniesienia są rówieśnicy. Przeżywają oni przecież podobne rozterki i stoją przed odpowiedzeniem sobie na podobne pytania. Struktura „Ja” oraz osobowość młodego człowieka wciąż są nieuformowane, stąd jego rówieśnicy stanowią jak gdyby lustro, w którym można się przejrzeć. Przez to nastolatki wzorują się na sobie nawzajem i naśladują te zachowania, które przynoszą akceptację ze strony innych. Szczyt uległości wobec grupy rówieśniczej przypada na trzynasty i czternasty rok życia. Szukanie wzorców poza domem można potraktować również jako symboliczny przejaw toczącego się procesu i zbliżającego się zadania rozwojowego, jakim za kilka lat będzie uniezależnienie się od rodziców i rozpoczęcie własnego życia.

Dom rodzinny

Choć nastolatek szuka zewnętrznych wzorów, dom rodzinny nadal jest dla niego bardzo ważny. Wbrew obiegowym opiniom pogorszenie relacji rodziców z nastolatkiem występuje w 5-10% domów, a światopogląd wyznawany w domu niewątpliwie ma cały czas wpływ na jego rozumienie takich pojęć jak np. kobiecość”, „męskość” czy „dobry związek”. Młody człowiek zatem potrzebuje autorytetów.

Co zatem zrobić, by przez własną sztywność nie wpłynąć na osłabienie kontaktów i bycie antywzorem dla nastolatka? Przede wszystkim szczerze akceptować i szanować jego „inność”, niekiedy także jego pogubienie. Traktować go po partnersku, dawać mu przyzwolenie na popełnianie błędów, jednak również jasno ustalać reguły relacji – wspierać w trudnych momentach, ale i egzekwować złożone obietnice, i nie zapominać o swoich powiedzianych słowach. Bez wątpienia – im więcej włoży się serca i uwagi w więź oraz rozwój dziecka od jego najmłodszych lat, tym bardziej prawdopodobne, że będzie się dla niego wzorem i człowiekiem godnym zaufania w późniejszych latach bez względu na jakiekolwiek sprzeczki i różnice zdań.